Jerzy Kapłon

 

Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.

W 1925 r. w Tarnopolu powstało niezwykłe stowarzyszenie, pierwej pod nazwą Wojewódzkie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, niebawem zmienioną na Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Przez krótki okres czasu – do wybuchu II wojny światowej, będąc głównym animatorem ruchu turystycznego i promocji walorów turystycznych Podola zrealizowało ono dużo ważnych projektów związanych z tą tematyką, a także w dziedzinie ochrony zabytków. Było to możliwe dzięki niezwykłemu zaangażowaniu polskiej inteligencji, z wybitną postacią - Tomaszem Kunzekiem na czele.

KALENDARIUM

1925

- 21 luty 1925 r. Rozporządzenie Ministra Robót Publicznych L:XI – 183 w sprawie powołania Międzyministerialnej Komisji Turystycznej. W skład wchodzą: delegaci Ministerstwa Robót Publicznych, Kolei, Oświaty i Wyznań, Handlu i Przemysłu, Spraw Zagranicznych, Spraw Wewnętrznych, Generalnej Dyrekcji Służby Zdrowia, Generalnej Dyrekcji Poczt i Telegrafu,

- 25 marca 1925 r. Komisja Międzyministerialna na swoim posiedzeniu powołała Wojewódzkie Komisje Turystyczne, w tym w Tarnopolu, rozpoczynając działania mające na celu powstanie regionalnych stowarzyszeń promujących region i turystykę,

- 2 lipca 1925 r. zebrania grupy osób pragnących założyć stowarzyszenie. Założenie stowarzyszenia o nazwie Wojewódzkie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze z siedzibą Tarnopolu

- 20 października 1925 r. pierwsze Walne Zgromadzenie. Zarząd: Tomasz Kunzek -prezes, zastępcy prezesa: pułkownik Józef Gigiel, nadkomisarz Kołodziej, prof. Józef Schwartz, Henryk Śląski-sekretarz, skarbnik Jan Kurzeja, którzy tworzyli prezydium, prócz nich 12 członków. Przewodniczącym Sekcji Wycieczkowej został Stefan Juzwa, a Propagandowej Ignacy Czyrski,

1926

- pierwsza zbiorowa wycieczka Towarzystwa do miejscowości Płotycz ok. 8 km od Tarnopola,

- 182 członków stowarzyszenia w Tarnopolu, 308 w oddziałach terenowych w miejscowościach: Borszczów, Zaleszczyki, Złoczów, Trembowla, Przemyślany, Buczacz, Czortków, Podhajce, Brzeżany, Zborów, Kopyczyńce, Radziechów, Zbaraż, Skałat, Brody, Kamionka.

1927

- 26 kwietnia – 3 lipca 1927 r. „Wystawa krajobrazów i zabytków Województwa Tarnopolskiego” ok. 400 fotografii, wystawa kilkudziesięciu kilimów,

- 25 czerwca 1927r. Walne Zgromadzenie,

- wydanie przez Oddział w Złoczowie „Monografii powiatu złoczowskiego” autorstwa inż. Józefa Żmigrodzkiego w nakładzie 2000 egzemplarzy (80 s., mapa powiatu złoczowskiego, 6 ilustracji)

- przekazanie przez Wojewodę Tarnopolskiego Towarzystwu funkcji „Towarzystwa opieki nad zabytkami przeszłości”,

1928

- 5 lutego 1928 r. utworzenie w Warszawie Związku Polskich Towarzystw Turystycznych. WTTK członkiem założycielem,

- 31 marca 1928r. II Walne Zgromadzenie Towarzystwa.

- czerwiec 1928 r. wydanie „Przewodnika po Województwie Tarnopolskim” w nakładzie 5 600 szt. (176 s., 70 ilustracji, mapa). Zawarto w nim doświadczenia w organizacji ruchu turystycznego a także ochrony i ewidencji zabytków. Wstęp historyczny, przewodnik ukazywał to, co zdaniem autorów było w województwie najciekawsze i godne zwiedzenia,

- rozpoczęcie przez Koło w Krzywczu, prowadzone przez Lazara Melzera, z poparciem Starosty Ludwika Schreibera (prezesa Oddziału w Borszczowie) prac związanych z udostępnianiem do zwiedzenia jaskiń gipsowych w Krzywczu i odnowieniem zamku

1928-1930

- Oddział w Złoczowie rozpoczął akcję opieki nad zabytkami, w tym nad zamkiem króla Jana Sobieskiego. Oddział w Trembowli – pod przewodnictwem Michała Gargasza – urządzał wycieczki, odczyty oświatowe. Oddział w Przemyślanach – pod przewodnictwem Edwarda Schutta – przeprowadził akcję inwentaryzacji zabytków powiatu, a Oddział w Buczaczu – pod przewodnictwem Wojciecha Walzera – zakupił 3 łodzie i urządzał wycieczki Dniestrem, wykonał również rejestrację zabytków. Oddział w Czortkowie – pod przewodnictwem dra Krzysia – urządzał wycieczki, Oddział w Podhajcach – pod przewodnictwem starosty Stanisława Olszewskiego –kupił aparat fotograficzny dla dokumentowania stanu zabytków. Oddział w Brzeżanach – pod przewodnictwem burmistrza Stanisława Wiszniewskiego – urządzał wycieczki podobnie jak Oddział w Zborowie – pod przewodnictwem Manuela Mokrzyckiego, a także rozpoczął akcję zbierania eksponatów do muzeum regionalnego. Oddział w Kopyczyńcach – pod przewodnictwem Komisarza Rządowego Miasta, Józefa Kellera – urządzał wycieczki, Oddział w Radziechowie – pod przewodnictwem Rudolfa Stenzla – przeprowadził konserwację zabytków. Oddział w Zbarażu – pod przewodnictwem Tomasza Żebrowskiego – prócz wycieczek urządzał odczyty, a Oddział w Skałacie pod przewodnictwem Mikołaja Bogdanowicza rozpoczął starania o budowę schroniska w Miodoborach,

1929

- wydanie przez Oddział w Złoczowie dzieła o charakterze historyczno-naukowym autorstwa dr Łucji Charewiczowej pt. „Dzieje miasta Złoczowa” ( 220 stronach liczne ryciny),

- ponad 2000 osób zwiedziło jaskinie w Krzywczu, w których dla ułatwienia zwiedzania poszerzono wejście i niektóre chodniki, udostępniając do zwiedzania 4 km tras, i 6 wielkich sal,

1930 - 1931

- uruchomienie przez PTTK kursów przewodnickich zakończonych uzyskaniem uprawnień przewodnickich po zdaniu egzaminów,

- umieszczenie na dworcach kolejowych w województwie tarnopolskim map turystycznych zaopatrzonych w szereg informacji turystycznych początkiem budowy sieci szlaków turystycznych,

- wydanie widokówek Tarnopola w nakładzie 30 000 sztuk,

- wydanie albumu „Zamki Podola” w nakładzie 1 000 egzemplarzy

1930

- 1 marca 1930 r. walne zgromadzenie, powołanie nowych sekcji 1) propagandy i prasy pod kierownictwem Tadeusza Woytowicza, 2) wystawowa, pod kierownictwem Ottona Kochmana, 3) odczytowa, pod kierownictwem ks. Jana Roga, 4) wycieczkowa, pod kierownictwem Stefana Juzwy, 5) ochrony zabytków, pod kierownictwem Władysława Kucharskiego,

- 18 marca 1930 r. zatwierdzenie statutu przez wojewodę tarnopolskiego,

- 6 lipca – 10 sierpnia Międzynarodowa Wystawa Komunikacji i Turystyki w Poznaniu. Towarzystwo głównym organizatorem wystawy promującej Podole,

- księgozbiór w Centrali Towarzystwa liczył 100 pozycji o treści turystycznym związanej z regionem, ok. 500 zdjęć z regionu i 90 klisz przygotowanych do druku,

- utworzenie schroniska w baszcie z XVII w. zachowanej w zamku w Krzywczu,

- powierzenie Towarzystwu funkcji Wojewódzkiej Delegatury Państwowej Rady Ochrony Przyrody,

- przygotowanie dokumentacji schroniska PTTK w gminie Ostapie,

- wydanie przewodnika „Nasze Podole – opis krajoznawczo-turystyczny województwa tarnopolskiego” autorstwa Tomasza Kunzeka (21 s. ) w nakładzie 3000 egzemplarzy

- wydanie przez PTTK folderu „Zwiedzajcie Podole” w nakładzie 30 000 egzemplarzy języku polskim, francuskim, angielskim i niemieckim, prospekty zawierają 10 zdjęć i mapę orientacyjną województwa,

- wydanie przez Oddział PTTK w Trembowli „Przewodnika po Trembowli” autorstwa Kazimierza Missony (25 s.)

1931-1934

- dalsza eksploracja i zwiększenie zakresu udostępniania jaskiń w Krzywczu, wybudowanie ścieżki od podnóża wzgórza do wejścia do groty, ustawienie ławek,

- wykończenie parteru domu wycieczkowego w Zaleszczykach, budowa schodów na pierwsze piętro,

- rozpoczęcie budowy schroniska dla pasa Miodoborów w Kręciłowie na gruncie darowanym przez właściciela dóbr, Adolfa Kimelmana i doprowadzenie budowy pod dach,

- staraniem Oddziału w Trembowli zabezpieczono ruiny zamku trembowlańskiego, w baszcie powstało muzeum zamkowe oraz utworzono letni bufet, na brzegu rzeki Gniezny zorganizowano plażę i kąpielisko jako dochodową inwestycję Oddziału, przystąpiono do konserwacji ruin monastyru w Podgórzanach,

1931

- 30 kwietnia 1931 r. walne zgromadzenie Towarzystwa - zmiana nazwy na Podolskie Towarzystwo-Turystyczno-Krajoznawcze,

- lato 1931 r. oddanie do eksploatacji parteru schroniska w Zaleszczykach,

- wydanie nakładem Oddziału PTTK w Buczaczu „Przewodnika po powiecie buczackim” autorstwa Wincentego Urbańskiego (33s., liczne ilustracje),

- wydanie przez Oddział PTTK w Czortkowie „Przewodnika po Czortkowie i okolicy” autorstwa Józefa Opackiego (69 s. 17 ilustracji),

- wydanie przez Oddział PTTK w Zaleszczykach przewodnika pt. „Zaleszczyki i okolica” (71 s., liczne ilustracje)

- wydanie staraniem PTTK Planu miasta Tarnopola ze spisem ulic, budynków i rysem historycznym. Podziałka 1:7500,

- uruchomienie przez Oddział w Zaleszczykach komunikacji łodziami i motorówkami po Dniestrze,

1932

- Wydział Towarzystwa powołał w 1932 r. „Sekcję kół krajoznawczych młodzieży” pod przewodnictwem dyrektora gimnazjum Dominika Pytla,

- przyjęcie uczestników odbywającego się we Lwowie zjazdu Asocjacji Słowiańskich Towarzystw Turystycznych,

- udział w Wołyńskiej Wystawie Krajoznawczej ,

1933

- 17 września 1933 r. organizacja „Zjazdu Krajoznawczego” w Olesku. Odbył się w sali kolumnowej zamku królewskiego. Uczestniczyli w nim przedstawiciele organizacji turystycznych, referenci turystyki Urzędów Wojewódzkich oraz delegaci Okręgowej Dyrekcji kolei państwowych z południowo-wschodnich województw i Ministerstwa Komunikacji. Zjazd podjął 28 uchwał w sprawie rozwoju turystyki na tych terenach. Uchwalono m.in. apel do Ministerstwa Komunikacji o organizowanie na tereny Podola pociągów turystycznych oraz wprowadzenie ponownie zniżek na bilety do miejscowości turystycznych,

- wydanie przez PTTK „Przewodnika po jaskiniach w Krzywczu” autorstwa Wiktora Nechaya (31 s. 8 ilustracji, szkic sytuacyjny),

- wydanie przez PTTK „Słownika nazw geograficznych” autorstwa Józefa Haliczera ze wstępem Eugeniusza Romera,

- wydanie planu wycieczek po województwie tarnopolskim,

- wydanie serii widokówek dotyczących Oleska i Podhorzec w związku z rokiem Sobieskiego,

- utworzenie Kół w Olesku, Podwołczyskach i Ponikwie,

- edycja odznak członkowskich wyobrażających złote słońce promieniste, emaliowane w kolorach czerwonym i niebieskim z napisem Podole i stylizowanym emblematem PTTK,

- na koniec roku Towarzystwo liczyło 1630 członków i była to najwyższa liczba w jego historii,

1934

- 30 maja 1934 r. walne zgromadzenie PTTK

- 7 października 1934 r. Zjazd Przewodniczących i Delegatów Oddziałów i Kół PTTK – m.in. dyskusja nt. połączenia z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym (powstałym w 1906 r. w Warszawie),

- wydanie przez Oddział PTTK w Zbarażu przewodnika „Zbaraż w przeszłości i teraźniejszości” autorstwa Henryka Śląskiego (70 s. 14 ilustracji),

1935

- 12 maja 1935 r. poświęcenie schroniska Oddziału PTTK w Czortkowie w odnowionych dwóch salach zamku. Obiekt wyposażony w 10 łóżek, 20 koców, 10 poduszek i meble. W nim także biuro informacyjne, ekspozycja zbiorów muzealnych, biblioteka i pracownia fotograficzna.

- uruchomienie schroniska w Zaleszczykach. Obiekt piętrowy, wyposażony w instalację elektryczną i wodociągową, wewnętrzne łazienki, telefon, kuchnię. 40 miejsc noclegowych i Muzeum Krajoznawcze,

- wydanie nakładem Sekcji Popierania Turystyki PTTK przewodnika „Ziemia Podolska” autorstwa Tomasza Kunzeka (48 s. 26 ilustracji i mapka),

- wydanie pozycji „Dziesięciolecie istnienia i działalności Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego” autorstwa Tomasza Kunzeka (48 s., 17 ilustracji i 1 planik),

- powstanie sekcji filatelistycznej i popierania turystyki,

- uzyskanie własnego lokalu w Tarnopolu przy ulicy Kopernika 2,

- przystąpienie do konserwacji ruin zamku w Kudryńcach, obiekt podarowany na rzecz Towarzystwa przez właściciela dóbr, Józefa Bartfelda wraz z częścią góry zamkowej,

1936

- styczeń 1936 r. - rozpoczęto wydawanie miesięcznika „Znicz Podola” redagowanego w Czortkowie przez Władysława Cichockiego i Józefa Opackiego,

- 7 numer „Znicza Podola” wydany we wrześniu nosił adnotację „Ilustrowany Organ Oficjalny Podolskiego Towarzystwa Turystyczno–Krajoznawczego” ,

- 3 i 4 października 1936 r. zjazd krajoznawczy i walne zgromadzenie PTTK w Czortkowie. Tomasz Kunzek nadal prezesem PTTK, Stefan Juzwa, Józef Schwartz i Józef Opacki wiceprezesami.

- powstała Sekcja Kajakowa, będąca jednocześnie Klubem Polskiego Związku Kajakowego, na zebraniu w dniu 26 listopada 1936 r. w Tarnopolu, postanowiono wybudować przystań oraz oznakować szlaki wodne. Ustalono zasady udostępniania rzek Podola dla turystów,

- wydanie „Przewodnika po województwie tarnopolskim” autorstwa Tomasza Kunzeka (303 s., 82 ilustracje, plan Tarnopola Józefa Haliczera oraz mapa woj. tarnopolskiego),

- wydanie nakładem Oddziału PTTK w Borszczowie przewodnika „Powiat borszczowski” autorstwa Józefa Opackiego (56 s. 23 ilustracje),

- wydzierżawiono w Tarnopolu od Związku Strzeleckiego przystań, gdzie urządzono pomieszczenie do przechowywania kajaków i szatnię. Towarzystwo zakupiło 5 kajaków, namioty, sprzęt biwakowy, umożliwiono przechowywanie sprzęt członków: 3 żaglówek i 8 kajaków,

1937-1939

- powstanie Oddziałów w Bilczu Złotem i Husiatynie, łącznie funkcjonowało 22 oddziały,

- wykończenie II piętra schroniska w Zaleszczykach, przejęcie od Zarządu Miasta Zaleszczyki w formie darowizny parceli nad rzeką w celu budowy przystani i schronu na kajaki,

- odbudowa połowy prawego skrzydła zamkowego w Czortkowie, pertraktacje o nabycie,

- uzyskanie w Krzywczu Górnym drogą darowizny od L. Melzera drugiej baszty,

- w Kudryńcach zakończono konserwację ruin zamkowych,

- w Bilczu Złotem uzyskano od księcia P. Sapiehy działkę z wejściem do jaskini „Werteby”,

- w Olesku urządzono schronisko w wyremontowanym obok zamku domu,

- w Uścieku Zarząd Gminy darował grunt pod budowę stanicy kajakowej

1937

- 3 czerwca 1937 r. Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze wykupiło od Fundacji Ubogich im. H. Sadowskiego ruiny zamku czortkowskiego. Odnowiono połowę prawego skrzydła, gdzie uzyskano 13 pokoi przeznaczonych na pomieszczenia schroniska turystycznego, biura informacyjnego, świetlicy i muzeum,

- 15 grudnia powołano do życia Wojewódzką Komisję Letniskową Powiatów i Gmin Województwa Tarnopolskiego jako autonomiczną Sekcję PTTK,

- za pośrednictwem Towarzystwa w 1937 r. wynajęto 22 067 kwater

1938

- wydano 18 000 widokówek z motywem Czortkowa, Św. Trójcy i Złoczowa,

- powołanie Sekcji Narciarskiej, która stała się członkiem Polskiego Związku Narciarskiego, w 1938 r. 56 członków,

- wydanie przez Oddział PTTK w Skałacie „Przewodnika po powiecie skałackim” autorstwa Józefa Opackiego (48 s. 14 ilustracji) w nakładzie 1500 egzemplarzy,

- wydanie „Przewodnika po Brzeżanach i okolicy” autorstwa St. Wiszniewskiego w nakładzie 1500 egzemplarzy (68 s.)

- za pośrednictwem Towarzystwa w roku 1938 wynajęto 23 450 kwater

- na koniec 1938 r. 1609 członków PTTK,

1939

- w 1939 r. liczba członków Sekcji Kajakowej wyniosła 37 osób,

- 24 maja 1939 r. protokół Komisji Rewizyjnej Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wydział Centralny w Tarnopolu spisany dnia w biurze Towarzystwa z rewizji ksiąg za 1938 r. Komisja w składzie: dyrektor inż. Władysław Burgielski, inspektor Eugeniusz Pfisterer, dyrektor Michał Greszczuk i Bronisław Szozda przeprowadziła kontrolę ksiąg, zamknięć i wyrywkową kontrolę dokumentów rachunkowych za 1938 r. stwierdzając zgodność zapisów, bilansu i rachunku strat i zysków. Komisja Rewizyjna uchwaliła postawić wniosek Walnemu Zgromadzeniu na udzielenie absolutorium z działalności za 1938 r.

Więcej na ten temat: J. Kapłon „Podolskie Towarzystwo Turystyczno – Krajoznawcze” w Cracovia Leopolis. Czasopismo Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo – Wschodnich. Zeszyt 4 (60) 2009 oraz „Podolskie Towarzystwo Turystyczno– Krajoznawcze. Zarys dziejów.” Studia i materiały z dziejów krajoznawstwa polskiego. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zarząd Główny. Komisja Historii i Tradycji. T 1. Warszawa 2006 r.

Autor, nieustannie prowadzący badania na dziejami Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego zwraca się z uprzejmą prośbą o kierowanie do niego wszelkich informacji dotyczących tego niezwykłego stowarzyszenia, bowiem nieustannie stara się wzbogacać o nim wiedzę celem zachowania jej dla przyszłych pokoleń, jako ważnego elementu historii polskiej turystyki.